بازاریابی شبکه ای از حدود 50 سال پیش در آمریکا ایجاد شد. این کار با هدف جذب افراد مختلف در فروش محصولات تولید داخل با قیمت های مناسب راه اندازی شد. اما در همان ابتدای کار به دلیل کم بودن اطلاعات مردم جامعه در مورد بازاریابی شبکه ای، برخی از این شرکت ها از موضوع بازاریابی شبکه ای به مدیریت شرکت هرمی روی آوردند. دولت آمریکا در همان اوایل شکایت های متعددی از این شرکت ها را به دادگاه ها ارجاع داد که در یکی از این دادگاه ها بررسی پرونده 4 سال طول کشید و باعث شد تا شرکت بازاریابی شبکه ای مجبور شود تا برخی از ساختار های غیرقانونی خود را حذف کند.

این شرکت ها در حدود 4 سال پیش و اواخر سال 90 در ایران ایجاد شدند. در ابتدای ایجاد این شرکت ها قرار شد تا محصولاتی که در این شرکت ها به دست بازاریاب ها به فروش می رسند توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت تایید شوند. اشتباه بزرگ وزارت صنعت در اینجا بود که برای این شرکت ها مجوز بازاریابی شبکه ای بدون تصویب قوانین و محدودیت ها و بررسی کامل در مجلس صادر کرد ولی بر روی عملکرد این شرکت ها به منظور دور بودن از معیارهای شرکت های هرمی هیچ نظارتی را انجام نداده و نمی دهد. تنها نظارت وزارت صنعت بر روی محصولات ارائه شده در این شرکت ها است و هیچ نظارت دیگری وجود ندارد.

شاید به نظر شما برسد که چرا وزارت صنعت چرا بر روی هرمی بودن و نوع فعالیت و سوددهی نظارتی نمی کند؟ پاسخ واضح است. چون مسئول رسیدگی به این مسائل پلیس فتا است و وزارت صنعت تنها می تواند بر روی محصولات و بازرگانی شرکت ها نظارت کند. حالا شاید سوال کنید چرا پلیس فتا نظارتی نمی کند؟ پاسخ این سوال هم این است که پلیس فتا چون می بیند که شرکت ها از وزارت صنعت مجوز دارند فکر می کند اگر تخلفی صورت گیرد حتما وزات صنعت رسیدگی خواهد کرد و به پلیس فتا اطلاع خواهد داد تا وارد عمل شود و همه این ها به این دلیل است که این هماهنگی باید در قوانین مجلس صورت می گرفت ولی هیچ موقع مجلس نحوه نظارت بر بازاریابی شبکه ای را تصویب نکرد. البته در سایت پلیس فتا لینکی مبنی بر گزارش تخلف شرکت ها وجود دارد که این لینک اولا خیلی توسط مردم استقبال نمی شود چون تقریبا هیچ کس دوست ندارد به پلیس فتا در مورد شرکت های بازاریابی شبکه ای که از وزارت صنعت مجوز دارند گزارش دهد (البته من گزارش دادم و جوابی دریافت نکردم)، ثانیا اکثر شکایت ها به وزارت صنعت ارجاع داده می شود تا بررسی های لازم صورت گیرد و در نهایت حداکثر به تذکر کتبی قناعت می شود. بنابراین این سیکل تا بی نهایت ادامه دارد و برخی از شرکت های بازاریابی شبکه ای از این موقعیت سواستفاده کرده و باطن شرکت را به شرکت هرمی تبدیل کنند.

وقتی می گوییم شرکتی هرمی است منظور فقط شرکتی نیست که کالایی را ارائه می دهد که کمتر از قیمت واقعی اش ارزش دارد. وزارت صنعت بر روی این مسئله حساسیت خاصی دارد و همواره در حال کنترل قیمت ها است. به خاطر همین هم اگر به این شرکت های بازاریابی شبکه ای رفته باشید و مورد مصاحبه قرار گرفته باشید، خواهید دید که همواره بر روی این موضوع تاکید دارند که محصولات ما به قیمت واقعی شان عرضه می شوند بنابراین ساختار شرکت ما هرمی نیست. اما این موضوع یک اشتباه بزرگ است که افراد مورد مصاحبه در این شرکت ها هم همواره فریب این مورد را میخورند. اما اگر به اصل هدف بازاریابی شبکه ای برگردیم متوجه جمله ای طلایی می شویم. ساختار شرکت بازاریابی شبکه ای هرمی است هرگاه درآمد وتمرکز اصلی بازاریاب ها به جای فروش محصولات بر روی جذب افراد جدید باشد. اگر درآمد بازاریاب ها از جذب افراد جدید بیش از 10 درصد درآمد کل ماهانه آنها باشد، ساختار شرکت هرمی است. تقریبا در تمام شرکت های بازاریابی شبکه ای ایران البته در سطوح مختلف این مورد صادق است و وزارت صنعت هم انگار قصد ندارد حالا حالا ها ایرادگیری کند. در شرکت هایی که شخص بنده برای جذب به آنها مراجعه کرده بودم، افرادی بودند که درآمد ثابت بیش از 10 میلیون تومن در سال داشتند که کمتر از 10 درصد از این درآمد به خاطر سود حاصل از فروش است و این نشانه ای بارز از ساختار هرمی در این شرکت هاست. دلیل بالا بودن درآمد حاصل غیر از فروش این افراد پورسانتی است که از سود حاصل از فروش افراد زیرمجموعه خود به دست می آورند در صورتی که طبق اصول بازاریابی شبکه ای به جز پاداش (فقط یک بار و نه به صورت ماهیانه)که شرکت میتواند به فرد جذب کننده بپردازد، دیگر هیچ هزینه ای نباید به فرد جذب کننده پرداخته شود. هزینه ای که به عنوان پورسانت به فرد قرار گرفته در بالای شبکه پرداخته می شود حاصل از سود حاصل از فروش بازاریاب بدبختی است که به امید تبدیل شدن به فردی میلیونر دارد سود حاصل از فروش خود را به فرد جذب کننده خود و افراد جذب کننده فرد جذب کننده خود به صورت شبکه ای می دهد و چون همیشه فکر می کند که روزی مثل افراد میلیونر بالاتر از خود خواهد شد، از این سیستم راضی و خشنود است. حالا اگر به افراد برتر این شرکت ها نگاهی بیاندازیم خواهیم دید که در چند سالی که این افراد بازاریاب جذب کرده اند، لیست پردرآمدترین بازاریابان این شرکت ها تغییر آنچنانی نکرده است که این نشان دهنده این است که وقتی فردی به یک سطح خاصی از سود میرسد، اگر هیچ گونه کاری هم انجام ندهد باز درآمد ثابتی دارد که این نشان از آن است که در این شرکت ها تمرکز بر روی جذب افراد بسیار بیشتر از تمرکز بر روی فروش محصولات است و این دقیقا مصداق ساختار هرمی است.

علاوه بر همه این ها تمامی مراجع تقلید نیز در مورد بازاریابی شبکه ای دید منفی ارائه داده اند. در دقیق ترین فتوا حضرت آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته) فرموده اند: اگر سود حاصل از فروش به جز شرکت و بازاریاب اول به شخص دیگری برسد، مصداق شرکت هرمی و حرام است. که در قریب به اتفاق شرکت های بازاریابی شبکه ای ایرانی این کار حرام اتفاق می افتد.

و اما توصیه آخر

اگر می خواهید در ایران وارد بازاریابی شبکه ای شوید، وارد نشوید. حداقل تا زمانی که این وضع باقی است و مطمئن باشید که بهترین تصمیم را گرفته اید حتی اگر قرار باشد با این روش میلیونر شوید. چون این میلیونر شدن برای شما زمان زیادی باقی نخواهد ماند و برای این میلیونر شدن باید کلی برای دیگری بیگاری دهید. هیچ گاه فریب مصاحبه کنندگان شرکت های بازاریابی شبکه ای را نخورید. من خودم زمانی مصاحبه کننده بوده ام و به ما می گفتند کت و شلوار بپوشید و کیف سامسونت دستتان بگیرید و وارد اتاق شوید تا طرف مقابل با دیدن شما شکه شده و بدون تفکر عاشق سخنان شما شود ولی در اصل جز یک سری مفاهیم پوچ با بیان شیوا و دلنشین برای شما ندارند و فقط کافیست زیبایی حرف هایشان به دلتان بنشیند تا زندگی تان را ببازید.

کلام آخر

در این راه خیلی ها به من گفتند که چرا با این شرکت ها مبارزه می کنی؟ نمی توانی کاری از پیش ببری. من چند بار طعم کلاهبرداری را چشیده ام و میدانم چقدر سخت است. از همین رو نمیتوانم اجازه دهم هموطنانم مورد کلاهبرداری واقع شوند و من ساکت باشم. شاید این مشکل وجودی من باشد ولی نمیتوانم. شاید اگر از خود من کلاهبرداری کرده بودند این مبارزه را نمی کردم چون معتقدم مبارزه نباید از روی کینه باشد و باید از روی تفکر و منطق باشد.

به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل / که گر مردا نیابم به قدر وسع بکوشم